Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

Neon Filatelistyka z 1963 roku będzie uratowany!

Wyśmienita informacja z Nowej Huty, zabytkowy neon „Filatelistyka” z 1963 roku będzie uratowany!

Neon „Filatelistyki” znów rozbłyśnie w Nowej Hucie.

Ten pionowy, około 9‑metrowy szyld na os. Centrum D1 przez dekady towarzyszył codziennemu życiu mieszkańców — wskazywał drogę, przyciągał wzrok pasażerów autobusów i tramwajów i stał się elementem lokalnej tożsamości. Neon porzucony na pocz. XXI wieku niszczał, ale w dalszym ciągu pełnił funkcję ważnego elementu przestrzeni publicznej. Ostatecznie w 2026 roku Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie podpisał umowę ze wspólnotą mieszkaniową i przejął odpowiedzialność za remont neonu.

Plan prac obejmuje szczegółowy przegląd techniczny, projekt konserwatorski i etapowe prace naprawcze, które mają przywrócić konstrukcji dawny blask i zapewnić jej trwałość. Neony od początku XX wieku były symbolem miejskiej nowoczesności; w Nowej Hucie szczególnie wpisywały się w krajobraz i charakter dzielnicy. Choć wiele szyldów zniknęło, te zachowane stały się fragmentem dziedzictwa. Jeśli harmonogram zostanie dotrzymany, „Filatelistyki” ma znów zaświecić w grudniu 2026 roku, dołączając do innych odrestaurowanych neonów Nowej Huty jako żywy element historii miasta.

Prostopadłościenny element blaszany neonu Filatelistyka, widać uszkodzenia spowodowane czasem, rdza.
Detal neonu Filatelistyka, os. Centrum D 1, Kraków, Nowa Huta. Foto: Paweł Bochenek, czerwiec 2026

„Neon zostanie wyremontowany na zlecenie Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Planowane jest jego uruchomienie pod koniec tego roku. Widoczne na powyższym zdjęciu prace to przegląd stanu technicznego, który będzie podstawą do opracowania programu prac remontowych. Następnie konieczne będzie uzyskanie zgody Miejskiego Konserwatora Zabytków i dopiero wtedy będzie można przystąpić do remontu.
Neon „Filatelistyki” to ostatni zachowany na terenie Nowej Huty oryginalny neon, który nie jest wyremontowany. Do tego jest to bardzo rzadki typ neonu z napisem pionowym.
Neony na terenie Nowej Huty są wskazane w zapisach uchwały o Parku Kulturowym jako charakterystyczne dla Nowej Huty elementy przestrzeni publicznej, które powinny być zachowane i przywracane do działania.”

Będzie to kolejna renowacja zabytkowego neonu realizowana przez ZBK w Krakowie. Wcześniej wykonano remonty konserwatorskie neonów: Merkury, Ludwik, Jubilatka i Bar Mleczny. Do listy tej można również dopisać rekonstrukcję trzech neonów Restauracji Stylowa, która wykonana została w pod nadzorem konserwatorskim.
Warto zaznaczyć, że renowacja „Filatelistyki” będzie renowacją konserwatorską. Zachowane zostaną (po ich konserwacji) wszystkie składniki neonu, w tym np. technologia produkcji nowych rurek czy docelowa kolorystyka całości.

Kategorie
Historia neonów

Neon Ala z ul. Długiej 31

Czy Ala z ulicy Długiej 31 zrzucała sukienkę? jak wyglądał wyjątkowy neon nad sklepem odzieżowym na Kleparzu?

Tak się w neonowym Krakowie potoczyła historia, że nie zachowały się archiwalne projekty neonów z czasów ich największej świetności. Dysponujemy pojedynczymi projektami odszukanymi w dość przypadkowych zespołach archiwalnych. 

Dlatego każde nowe odkrycie witamy entuzjastycznie, tym bardziej jeśli jest ono tak spektakularne!

Prezentowany poniżej projekt poznańskiego neonu sklepu sieci handlowej „MHD” pochodzi z 1966 roku. Publikowaliśmy go kilka lat temu na naszym fanpejdżu FB. Był to duży neon typu „semafor” (dwustronny), o pionowym układzie, wyposażony w „animację” czyli urządzenie do sekwencyjnego sterowania oświetleniem. Skutek działania tej animacji należy sobie wyobrazić, czerwona sukienka z wolna pojawia się, a następnie znika
Jak się okazuje, neon ten miał najprawdopodobniej swojego bliźniaka (a w zasadzie bliźniaczkę) w Krakowie!

Tak by wynikało z notatki prasowej (Echo Krakowa, r. 1967 Nr 240), w której dziennikarz prosto ale jednoznacznie opisuje działanie neonu. Opis ten jest zgodny z ideą działania poznańskiego neonu. Jest tylko niewielka różnica, krakowska Ala ma bieliznę, czego na poznańskim projekcie nie ma. Nie był to jednak żaden techniczny czy projektowy problem taki element dodać. Oba sklepy, i poznański i krakowski należały do MHD, więc nie było sensu robić innych projektów, lepiej użyć ten już istniejący i sprawdzony.

Tak na marginesie, jak się okazuje z dokumentacji projektowej, w Poznaniu ostatecznie zarzucono zastosowanie animacji, więc krakowska Ala była nawet oryginalniejsza od oryginału.

Kategorie
technika neonowa Renowacje i rekonstrukcje

Magiczna neonowa plazma

To co większość z Was zazwyczaj widzi obserwując neony z poziomu ulicznego chodnika to ich „całokształt” 😉Widać przede wszystkim świecącą linię oraz elementy przestrzenne (jeśli takie są), np. litery typu 3D, płaskie podkłady itp. Na takim spojrzeniu zazwyczaj się kończy, detale neonu są mniej ważne. 

Spójrzmy jednak na neon wnikliwiej. Na przykład na doskonale znany neon „Kawiarnia”, który jest jednym z trzech neonów (obecnie) restauracji „Stylowa”.

Jeśli zbliżyć wzrok do świecącej neonowej rurki (niech to będzie kropka nad „i”), zaczyna robić się magicznie. Ta niebiesko świecąca „mgiełka” bezpośrednio przy elektrodach to plazma zjonizowanych gazów szlachetnych – neonu i argonu z domieszką par rtęci.

Powoduje ona świecenie białego proszku naniesionego na wewnętrzne ścianki szklanych rurek. Proszki oczywiście bywają różne, dlatego rurki neonowe świecą w różnych kolorach, natomiast ta magiczna plazma przeważnie jest właśnie taka jak tu, eteryczno-błękitna.

W mediach społecznościowych poświęconych neonowej tematyce pytania o niebieską plazmę pojawiają się często. Zwłaszcza gdy mamy do czynienia z kontrastowym układem. Poświata niebieskiej plazmy u wylotu elektrody w czerwonej rurce wygląda spektakularnie i niezwykle tajemniczo!

Posłowie:

Neony restauracji „Stylowa” został zrekonstruowane na początku 2023 roku. Zadanie zrealizowane zostało przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Zrekonstruowano wszystkie trzy neony, po jednym na każdej z elewacji. Zadbano o wierność z oryginalnymi neonami, które zostały zamontowane na początku lat 70. XX wieku.

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

7 II br. w Nowej Hucie zaświecił historyczny neon Jubilatka!