Krakowskie neony – sto lat historii

Neony w Krakowie to opowieść która ma już prawie sto lat.

Neon to szklana rurka, w której znajdujący się pod bardzo niskim ciśnieniem gaz (najczęściej szlachetny) można wysokim napięciem kilku tysięcy volt, pobudzić do świecenia. To najprostsza definicja, a raczej opis fizyczności neonu, jednak neon to coś więcej. Francuz Georges Claude – fizyk, wynalazca, a w końcu biznesmen, eksperymentujący na początku XX wieku niedawno odkrytymi gazami szlachetnymi (argon – 1894 rok, neon – 1898 rok) coś musiał przeczuwać, że ma w rękach nie tylko fizyczną ciekawostkę, ale że to jest to, co jedni ludzie, ci majętniejsi, będę chcieli kupować, a inni ludzie będą chcieli oglądać i podziwiać. I tak, mniej więcej ok. 1910 rok wymyślony został, i zaraz wprowadzony w przestrzeń publiczną jako komercyjne rozwiązanie reklamowe – neon – dzieło interdyscyplinarne, które przez cały praktycznie XX wiek kreowało wizualnie na całym świecie centra większych miast, szczególnie nocną porą.

* * *

Krakowskie neony – początek opowieści

Neony zawitały na dobre do Krakowa na początku lat 30. XX wieku. Aczkolwiek jest pojedyncze doniesienie, niezweryfikowane jeszcze, że pierwszy neon – reklama żarówek firmy Philips – zamontowany był na dachu kamienicy przy Rynku Głównym już w połowie lat 20. Tym niemniej to właśnie początek lat 30. jest momentem dziejowym historii Krakowa, w którym pojawiło się niemal równocześnie co najmniej kilkadziesiąt neonów na elewacjach i w witrynach kamienic ścisłego centrum. Trudno to może porównywać do neonowego szaleństwa jakie w tym czasie przeżywała Warszawa, jednak witryny bogatych i szanowanych biznesów w Krakowie w końcu przestały tonąć w odwiecznych mrokach. Bo wprawdzie Kraków posiadał już od II połowy XIX wieku oświetlenie ważniejszych ulic w centrum (najpierw gazowe, potem elektryczne), ale umówmy się, światła tego było raptem tyle, żeby dostrzec zarys ulicy.

* * *

Wielka „neonizacja” Krakowa z lat 60. i 70. XX wieku

Gdy w Krakowie przystąpiono w latach 60 XX wieku do dzieła – jak to wtedy nazwano „neonizacji miasta” – wytyczono ambitny plan wyprodukowania i umieszczenia w centrum Krakowa, Podgórza i Nowej Huty kilkuset kolorowych neonów. Już pod koniec lat 60. istniało w Krakowie 350 neonów, aczkolwiek jak informowała prasa, nie wszystkie świeciły i nie wszystkie były zbyt ładne 😉 Nie był to pomysł oryginalny, wszystkie miasta w Polsce miały podobny plan, Kraków lokował się raczej w środku peletonu jeśli chodzi o skalę owej neonizacji. W porównaniu z ulicami Warszawy, Poznania czy Katowic, krakowskie ulice prezentowały się interesująco, kolorowo, ale jednak o wiele skromniej.

* * *

film Hermes historia neonów Jubilatka Krakowskie neony księgarnia media neonizacja neonizacja Krakowa neonowe koty neonowe zoo neony Krowodrzy neony Nowej Huty neony PKP neony Podgórza neony PRL Nowa Huta PKP Plac Centralny Podgórze prasa prasa o neonach renowacja neonu renowacja neonów w Krakowie Rynek Główny Stylowa Ugorek Wawel webinar zrzutka Światowy Dzień Kota