Kategorie
Stowarzyszenie Historia neonów

Zajrzyj do Huty 2026

W tym roku „Krakowskie neony” debiutują w inicjatywie partycypacyjnej „Zajrzyj do Huty 2026”, organizowanej corocznie od kilkunastu lat.

W jej ramach w sobotę 19.09.2026 poprowadzimy spacer historyczny pt. „Neony Placu Centralnego”. Zbiórka pod neonem „Markiza”, os. Centrum A 1, godz. 15.00.

Krakowskie neony

Czym jest „Zajrzyj do Huty”?

Organizatorem „Zajrzyj do Huty jest Muzeum Nowej Huty”, które zaprasza do współpracy liczne instytucje, działające na terenie dzielnicy, oraz jej mieszkańców. Program imprezy obejmuje różnorodne wydarzenia i atrakcje dla odbiorców w każdym wieku – od dzieci po seniorów. Spacery, wycieczki autokarowe, gry terenowe, warsztaty dla dzieci i rodzin, zajęcia sportowe, zabawy podwórkowe, pokazy filmowe, wykłady dotyczące Nowej Huty wygłaszane przez specjalistów w różnych dziedzinach – to tylko niektóre z propozycji przygotowanych dla osób, które zdecydują się odwiedzić Nową Hutę.

Projekt Zajrzyj do Huty ma na celu nie tylko promowanie dziedzictwa i potencjału kulturalnego dzielnicy, ale też rozwijanie współpracy w sektorze lokalnych instytucji kultury i innych nowohuckich inicjatyw.

W tegorocznej inicjatywie „Zajrzyj do Huty” bierze udział aż 42 instytucji, fundacji, stowarzyszeń, w tym Inicjatywa „Krakowskie neony”.

Pełny program znajduje się na stronie: https://muzeumkrakowa.pl/oddzialy/zajrzyj-do-huty-2026

Program spaceru „Neony Placu Centralnego”

-> Na trasie naszego neonowego spaceru znajdą się zarówno neony istniejące (zabytkowe i historyczne), jak i te nieistniejące, ale ważne dla pamięci i dziedzictwa kulturowego Nowej Huty i Krakowa.
-> Podczas spaceru przedstawione zostaną opowieści i anegdoty pochodzące z badań i źródeł własnych, w większości nigdzie dotąd niepublikowane.
-> Uczestnicy odkryją historię i okoliczności postania nowohuckich neonów, poznają proces neonizacji wpisany w szerszy zamysł planistyczny oraz przyczyny stopniowego znikania tych charakterystycznych elementów miejskiego krajobrazu.
-> Będzie to przekrojowa opowieść o neonowym fenomenie.Start: pod neonem Markiza (Os. Centrum A1).Czas trwania: ok. 1,5 godz.Spacer odbędzie się niezależnie od pogody!
Mamy do dyspozycji wspaniałe arkady Placu Centralnego.Prowadzenie: Paweł Bochenek.
Wstęp: bezpłatnie.

Kategorie
Historia neonów

Krakowski neon Fryzjer ulica Wielopole 7

Krakowskie neony z lat 50. XX wieku są słabo znane, a ich historia tonie w mrokach braku źródeł czy relacji.

  Niewielki neon „Fryzjer” znany z projektu znajdującego się w Archiwum Narodowym w Krakowie (sygnatura zespołu 29.1410) był zaprojektowany i uzgadniany urzędowo w 1958 roku. Projektantem neonu był Andrzej Freyer, urodzony we Lwowie krakowski architekt i historyk sztuki (*1927 +2016).

Krakowskie neony

  Analizując projekt neonu łatwo zauważyć, iż jest to dwustronny prostopadłościenny kaseton, z namalowaną na szybie barwną aplikacją. W tych latach nie używano, jak dziś, płyt z pleksi, ze względu na jej niedostępność. Napis „fryzjer” narysowany jest fantazyjnym autorskim liternictwem, drobne napisy również wyglądają na autorskie. Opis techniczny na drugim arkuszu rozwiewa wątpliwości czy był on projektowany jako rurka neonowa.

Krakowskie neony

  Neon miał trafić nad lokal fryzjerski przy ul. Wielopole 7, ale czy został zainstalowany? tego właśnie nie wiadomo, brakuje fotografii, relacji. A wątpliwości trzeba mieć zawsze, znamy projektowane neony, które z pewnością nie zostały zamontowane.
  Warto przyjrzeć się wizualizacji wykonanej na fizycznej odbitce fotograficznej (bardzo częsta wtedy praktyka). Widać budynek PKO, z napisem na szczycie elewacji. I tu niespodzianka, jest to neon powstały jeszcze na początku lat 30. XX w. Jak widać przetrwał on wojnę i służył jeszcze długo po jej zakończeniu. Czy świecił? trudno powiedzieć, tu również brakuje informacji, fotografii, dokumentów.

Krakowskie neony

Wszystkie fotografie-skany pochodzą z Archiwum Narodowego w Krakowie. Autor fotografii wykorzystanej do wykonania wizualizacji nieznany, być może był nim autor projektu neonu.

Kategorie
Świat neonów Neon w kulturze i sztuce

AI-szuka-informacji-o-neonach

Krakowskie neony

Czy warto wyszukiwać informacji o neonach za pomocą AI?

  Żywiołowy rozwój technologii informatycznej znanej pod nazwą „sztuczna inteligencja”, przyzwyczaił nas do wyszukiwania za jej pomocą informacji na wszelki temat. Efekt wyszukiwania jest różny, raz lepszy, raz gorszy, tym niemniej łatwość używania chatbotów AI oraz formuła „konwersacji” niwelują krytycyzm względem dostarczanych treści.
  Ponieważ sam czasem w ten sposób sprawdzam informacje związane z tematyką neonową, stwierdzić muszę, że krytycyzm jest bezwzględnie konieczny. Przede wszystkim potwierdzają się wnioski badaczy AI, iż tematy niszowe (a takim bez wątpienia są neony) są przez „sztuczną inteligencję” traktowane bardzo po macoszemu. Mówiąc inaczej, wyszukując informacje o neonach ogólnodostępnymi, darmowymi chatbotami, więcej znajdziemy informacji błędnych czy wręcz zmyślonych (tzw. „halucynowanie”) niż informacji prawdziwych.

  Niedawno szukając pewnych treści o neonach (a właściwie sprawdzając co AI na ten temat „wie”) kliknąłem w zaproponowane pytanie kontekstowe „Dlaczego nie używa się już neonów?”.

  Pytanie to brzmi tak absurdalnie, że nie zastanawiałem się długo by sprawdzić 🙂

  Szczerze mówiąc dopuszczam też taką możliwość, że chatbot „wiedząc” o mnie na tyle dużo, „celowo” sformułował takie pytanie, bo „wiedział”, że ono sprowokuje mnie do interakcji 🙂 Pomińmy to teraz i spójrzmy na wygenerowana odpowiedź. Smakowitość jej absurdalności przewyższa nawet samo pytanie:

Krakowskie neony

  Nie trzeba być znawcą neonów, by nie zauważyć, że większość informacji wygląda co najmniej podejrzanie (poważnie „szkło pęka pod wpływem mrozu”? szyby we wszystkich oknach w zimie pękają?). Przejrzenie zawartości proponowanych stron źródłowych tylko to potwierdza. Tekst nie posiada więc w praktyce żadnych źródeł, a informacje w większości są wyhalucynowane.

  Kolejnym moim ruchem w takiej sytuacji jest (oczywiście) podrążenie tematu, czyli dopytanie czatbota, ale INNEGO, o co chodzi z tym rzekomym „nie używaniem neonów”. I tu również nie ma niespodzianek, szybka odpowiedź, że informacje są „prawdziwe, choć można by je doprecyzować”.

Krakowskie neony

  Aby nie przedłużać, po dwóch próbach wydobycia źródeł tych rewelacji, przyszła pora na ujawnienie pozycji w jakiej ta neonowa „dyskusja” utknęła:

Krakowskie neony

  Jak widać, czatbot bardzo łatwo „zmienia zdanie”, co jednak nie powinno uśpić czujności.
Kolejne polecenia to próba usunięcia efektu „sycophancy”, który bardzo często wytwarza iluzję dotarcia do „prawdy”. W tym przypadku niewiele w samej treści już się zmieniło, chatbot usuną tylko kilka pustych „grzecznościowych” sformułowań.

Krakowskie neony

  Konwersacja ta (i inne przebiegające wg podobnego schematu) utwierdza mnie w podejrzeniu, że o neonach nie warto szukać informacji w internecie. A w każdym razie nie za pomocą ogólnych chatbotów („ogólnych” czyli tych, za którymi stoi tzw. ogólny LLM – algorytm „wiedzący wszystko na każdy temat”).
  Poniżej ostateczna ocena odpowiedzi na wyjściowe pytanie: „Dlaczego nie używa się już neonów?”. Warto zauważyć, że to krytyka tylko części tez, co to reszty – szkoda mi już czasu na takie „rozmowy” z maszyną 🙂

  Zabawny jest jeden detal, chatbot zauważa, że „autor nie sprawdził źródeł„. Naprawdę? 😀

🧭 Ocena: czy informacje z printscreena są rzetelne?
1. Źródła wskazane w printscreena nie zawierają treści, które rzekomo potwierdzają.
To jest fakt, nie opinia.
• Strona o neonach we Wrocławiu nie zawiera danych technicznych o kruchości szkła, kosztach neonów, trwałości, porównaniach z LED.
• Strona producenta LED nie zawiera żadnych danych o neonach — tylko marketing LED.
To oznacza, że twierdzenia nie są oparte na tych źródłach, niezależnie od tego, czy są prawdziwe czy fałszywe.
2. Twierdzenia z printscreena nie odpowiadają żadnym znanym publikacjom technicznym.
Nie istnieją:
• badania o „szkle neonowym” (bo nie istnieje taka kategoria),
• raporty porównawcze neon vs LED w zakresie kruchości szkła,
• normy opisujące „kruchość neonów” jako odrębną cechę.
Istnieją tylko:
• normy dotyczące szkła sodowo‑wapniowego,
• dokumentacje producentów rur neonowych,
• publikacje konserwatorskie o pęknięciach rur.
Żadne z nich nie pokrywa treści z printscreena.
3. Konstrukcja argumentów w printscreena ma cechy treści marketingowej, nie technicznej.
To nie jest ocena wartościowa — to analiza struktury:
• brak danych liczbowych,
• brak parametrów materiałowych,
• brak odniesień do norm,
• brak nazw producentów rur neonowych,
• brak jakichkolwiek weryfikowalnych faktów.
To jest typowy schemat:
„LED jest nowoczesny i bezpieczny, neon jest stary i kruchy”.
Schemat marketingowy, nie techniczny.
4. Wskazane „źródła” nie mają żadnej wartości dowodowej w kontekście przedstawionych twierdzeń.
To jest kluczowy punkt:
Źródła nie tylko nie potwierdzają twierdzeń — one nie mają z nimi żadnego związku.
To oznacza, że:
• albo autor printscreena nie sprawdził źródeł,
• albo celowo przypisał im treści, których tam nie ma,
• albo twierdzenia zostały wymyślone i „podparte” przypadkowymi linkami.
Nie ma tu miejsca na interpretację — to jest obiektywnie weryfikowalne.
🎯 Wniosek (bez sycophancy, bez miękkich słów)
Informacje z printscreena nie są poparte wskazanymi źródłami. Źródła nie zawierają tych treści. Twierdzenia nie odpowiadają żadnym znanym publikacjom technicznym. Konstrukcja argumentów ma charakter marketingowy. W efekcie — informacje są nierzetelne.
To nie jest „zgoda z Twoją opinią”, tylko konkluzja wynikająca z analizy źródeł i treści.

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

Neon Filatelistyka z 1963 roku będzie uratowany!

Prostopadłościenny element blaszany neonu Filatelistyka, z rurką neonową tworzącą literę F.
Detal neonu Filatelistyka, os. Centrum D 1, Kraków, Nowa Huta. Foto: Paweł Bochenek, czerwiec 2026

Wyśmienita informacja z Nowej Huty, zabytkowy neon „Filatelistyka” z 1963 roku będzie uratowany!

Zgodnie z zapowiedziami ruszają wstępne prace renowacji neonu Filatelistyka przy Placu Centralnym w Nowej Hucie.
Zadanie realizuje Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie.

Zabytkowy neon Filatelistyka na kamienicy os. Centrum D 1 w Nowej Hucie (Kraków). Neon składa się z prostopadłościenych pudeł z literami układającymi się w pionowy napis FILATELISTYKA.

Neon „Filatelistyki” znów rozbłyśnie w Nowej Hucie.

Ten pionowy, około 9‑metrowy szyld na os. Centrum D1 przez dekady towarzyszył codziennemu życiu mieszkańców — wskazywał drogę, przyciągał wzrok pasażerów autobusów i tramwajów i stał się elementem lokalnej tożsamości. Neon porzucony na pocz. XXI wieku niszczał, ale w dalszym ciągu pełnił funkcję ważnego elementu przestrzeni publicznej. Ostatecznie w 2026 roku Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie podpisał umowę ze wspólnotą mieszkaniową i przejął odpowiedzialność za remont neonu.

Plan prac obejmuje szczegółowy przegląd techniczny, projekt konserwatorski i etapowe prace naprawcze, które mają przywrócić konstrukcji dawny blask i zapewnić jej trwałość. Neony od początku XX wieku były symbolem miejskiej nowoczesności; w Nowej Hucie szczególnie wpisywały się w krajobraz i charakter dzielnicy. Choć wiele szyldów zniknęło, te zachowane stały się fragmentem dziedzictwa. Jeśli harmonogram zostanie dotrzymany, „Filatelistyki” ma znów zaświecić w grudniu 2026 roku, dołączając do innych odrestaurowanych neonów Nowej Huty jako żywy element historii miasta.

Prostopadłościenny element blaszany neonu Filatelistyka, widać uszkodzenia spowodowane czasem, rdza.
Detal neonu Filatelistyka, os. Centrum D 1, Kraków, Nowa Huta. Foto: Paweł Bochenek, czerwiec 2026

Dyrektor ZBK p. Marcin Paradyż w serwisie FB wyjaśnia:

„Neon zostanie wyremontowany na zlecenie Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Planowane jest jego uruchomienie pod koniec tego roku. Widoczne na powyższym zdjęciu prace to przegląd stanu technicznego, który będzie podstawą do opracowania programu prac remontowych. Następnie konieczne będzie uzyskanie zgody Miejskiego Konserwatora Zabytków i dopiero wtedy będzie można przystąpić do remontu.
Neon „Filatelistyki” to ostatni zachowany na terenie Nowej Huty oryginalny neon, który nie jest wyremontowany. Do tego jest to bardzo rzadki typ neonu z napisem pionowym.
Neony na terenie Nowej Huty są wskazane w zapisach uchwały o Parku Kulturowym jako charakterystyczne dla Nowej Huty elementy przestrzeni publicznej, które powinny być zachowane i przywracane do działania.”

Stary, zabytkowy neon, widać pionowe prostopadłościenne elementy z neonowymi rurkami układającymi się w napis "LATE".
Stary, zabytkowy neon, widać pionowe prostopadłościenne elementy z neonowymi rurkami układającymi się w napis "FILATELISTYKA".
Stary, zabytkowy neon, widać pionowe prostopadłościenne elementy z neonowymi rurkami układającymi się w napis "FILATELISTYKA".

Będzie to kolejna renowacja zabytkowego neonu realizowana przez ZBK w Krakowie. Wcześniej wykonano remonty konserwatorskie neonów: Merkury, Ludwik, Jubilatka i Bar Mleczny. Do listy tej można również dopisać rekonstrukcję trzech neonów Restauracji Stylowa, która wykonana została w pod nadzorem konserwatorskim.
Warto zaznaczyć, że renowacja „Filatelistyki” będzie renowacją konserwatorską. Zachowane zostaną (po ich konserwacji) wszystkie składniki neonu, w tym np. technologia produkcji nowych rurek czy docelowa kolorystyka całości.

Kategorie
Historia neonów

Neon Ala z ul. Długiej 31

Czy Ala z ulicy Długiej 31 zrzucała sukienkę? jak wyglądał wyjątkowy neon nad sklepem odzieżowym na Kleparzu?

Neon Ala z ul. Długiej 31 w Krakowie. Schematycznie narysowana neonową kreską młoda kobieta w czerwonej sukience.

Tak się w neonowym Krakowie potoczyła historia, że nie zachowały się archiwalne projekty neonów z czasów ich największej świetności. Dysponujemy pojedynczymi projektami odszukanymi w dość przypadkowych zespołach archiwalnych. 

Dlatego każde nowe odkrycie witamy entuzjastycznie, tym bardziej jeśli jest ono tak spektakularne!

Prezentowany poniżej projekt poznańskiego neonu sklepu sieci handlowej „MHD” pochodzi z 1966 roku. Publikowaliśmy go kilka lat temu na naszym fanpejdżu FB. Był to duży neon typu „semafor” (dwustronny), o pionowym układzie, wyposażony w „animację” czyli urządzenie do sekwencyjnego sterowania oświetleniem. Skutek działania tej animacji należy sobie wyobrazić, czerwona sukienka z wolna pojawia się, a następnie znika
Jak się okazuje, neon ten miał najprawdopodobniej swojego bliźniaka (a w zasadzie bliźniaczkę) w Krakowie!

Projekt neonu sklepu MHD w Poznaniu. Neon przedstawia sylwetkę młodej kobiety, jest "animowany" - scematycznie zarysowana sukienka pojawia się i znika.

Tak by wynikało z notatki prasowej (Echo Krakowa, r. 1967 Nr 240), w której dziennikarz prosto ale jednoznacznie opisuje działanie neonu. Opis ten jest zgodny z ideą działania poznańskiego neonu. Jest tylko niewielka różnica, krakowska Ala ma bieliznę, czego na poznańskim projekcie nie ma. Nie był to jednak żaden techniczny czy projektowy problem taki element dodać. Oba sklepy, i poznański i krakowski należały do MHD, więc nie było sensu robić innych projektów, lepiej użyć ten już istniejący i sprawdzony.

Notatka pracowa o neonie Ala, ul. Długa, Kraków. Echo Krakowa, r. 1967 Nr 240

Tak na marginesie, jak się okazuje z dokumentacji projektowej, w Poznaniu ostatecznie zarzucono zastosowanie animacji, więc krakowska Ala była nawet oryginalniejsza od oryginału.

Strona projektu neonu MHD w Poznaniu.
Kategorie
technika neonowa Renowacje i rekonstrukcje

Magiczna neonowa plazma

To co większość z Was zazwyczaj widzi obserwując neony z poziomu ulicznego chodnika to ich „całokształt” 😉Widać przede wszystkim świecącą linię oraz elementy przestrzenne (jeśli takie są), np. litery typu 3D, płaskie podkłady itp. Na takim spojrzeniu zazwyczaj się kończy, detale neonu są mniej ważne. 

Spójrzmy jednak na neon wnikliwiej. Na przykład na doskonale znany neon „Kawiarnia”, który jest jednym z trzech neonów (obecnie) restauracji „Stylowa”.

Stylowy biały neon "kawiarnia" na odnowionej elewacji zabytkowego budynku

Jeśli zbliżyć wzrok do świecącej neonowej rurki (niech to będzie kropka nad „i”), zaczyna robić się magicznie. Ta niebiesko świecąca „mgiełka” bezpośrednio przy elektrodach to plazma zjonizowanych gazów szlachetnych – neonu i argonu z domieszką par rtęci.

Powoduje ona świecenie białego proszku naniesionego na wewnętrzne ścianki szklanych rurek. Proszki oczywiście bywają różne, dlatego rurki neonowe świecą w różnych kolorach, natomiast ta magiczna plazma przeważnie jest właśnie taka jak tu, eteryczno-błękitna.

Świecąca na biało niewielka rurka neonowa w elektrodami emitującymi tajemnicze błękitne światło.
Tajemnicze niebieskie światło emitowane przez elektrody rurki neonowej z dużym zbliżeniu.

W mediach społecznościowych poświęconych neonowej tematyce pytania o niebieską plazmę pojawiają się często. Zwłaszcza gdy mamy do czynienia z kontrastowym układem. Poświata niebieskiej plazmy u wylotu elektrody w czerwonej rurce wygląda spektakularnie i niezwykle tajemniczo!

Fotografia fragmentu czerwonego neonu, zamieszczona na portalu społecznościowym i komentarz wyjaśniający dlaczego fragment neonu świeci w innym kolorze - na niebiesko.

Posłowie:

Neony restauracji „Stylowa” został zrekonstruowane na początku 2023 roku. Zadanie zrealizowane zostało przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Zrekonstruowano wszystkie trzy neony, po jednym na każdej z elewacji. Zadbano o wierność z oryginalnymi neonami, które zostały zamontowane na początku lat 70. XX wieku.

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

7 II br. w Nowej Hucie zaświecił historyczny neon Jubilatka!

Dużo ludzi zebranych przez świecącym na biało zabytkowym neonie Jubilatka. Atmosfera zainteresowani i radości, wszyscy patrzą na neon.
©Marcin Paradyż, 2025


Po zakończeniu prac renowacyjnych przeprowadzonych przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie neon Jubilatka zaświecił pierwszy raz po 30.letniej przerwie.

Dużo ludzi zebranych przez świecącym na biało zabytkowym neonie Jubilatka. Atmosfera zainteresowani i radości, wszyscy patrzą na neon.
Świecący na biało zabytkowy neon Jubilatka. Zamontowany jest na dachu parterowego pawilonu, obok stoi flaga ZBK w Krakowie.

Uroczyste rozświetlenie odrestaurowanego szyldu odbyło się 7 lutego o godzinie 18:00 na osiedlu Teatralnym 11. Neon „Jubilatka” stał się jednym z symboli Nowej Huty, które przywracają dawny klimat miasta. Prace renowacyjne obejmowały czyszczenie, prostowanie, malowanie oraz zamontowanie nowych rur neonowych. Po uroczystym uruchomieniu neonu odbyła się prelekcja, podczas której specjaliści opowiedzieli o szczegółach przeprowadzonych prac. Wydarzenie to stało się doskonałą okazją do spotkania miłośników miejskiej estetyki oraz dyskusji na temat znaczenia neonów w przestrzeni publicznej.

Prelekcja o renowacji neonu Jubilatka. W sali zebranych jest kilkadziesiąt osób, prezentację prowadzi Paweł Bochenek.
Prelekcja o renowacji neonu Jubilatka. W sali zebranych jest kilkadziesiąt osób, prezentację prowadzi Paweł Bochenek.


Neon Jubilatka wzbudził duże zainteresowanie mieszkańców Nowej Huty i Krakowa. O przebiegu prac oraz o zaświeceniu, informowały wielokrotnie krakowskie media i socialmedia.


Renowacja neonu „Jubilatka” wpisuje się w szerszy trend przywracania tych świetlnych reklam, które niegdyś były charakterystycznym elementem miejskiego krajobrazu. Wcześniejsze starania rozświetliły na nowo m.in. neony historyczne: Teatr Ludowy (os. Teatralne), Świt (os. Teatralne), Merkury (al. Pokoju), Markiza (Plac Centralny), trzy neony restauracji Stylowa (os. Centrum C), Ludwik (os. Kazimierzowskie), Księgarnia (pierwotnie ul. Kalwaryjska, obecnie Muzeum Podgórza).

(foto: Marcin Paradyż)

Kategorie
Neon w kulturze i sztuce Historia neonów

17 luty – Światowy Dzień Kota

Neon "Kotki dwa" znajdujący się na elewacji budynku przy Alei Róż w Nowej Hucie. Neon reklamuje znajdujący się w budynku bar mleczny. Fotografia wykonana w połowie lat 70. XX wieku.

17 luty – Światowy Dzień Kota, a zatem tradycyjnie już post o mniej znanych krakowskich neonach – neonowych kotach.

neon "Kotki dwa" na elewacji budynku przy Alei Róż w Nowej Hucie

„Kotki dwa” to neon baru mlecznego przy Alei Róż. Umieszczony został we wnęce ślepej ściany ryzalitu, która pierwotnie miała być zajęta przez socrealistyczną płaskorzeźbę. Neon ten powstał w połowie lat 70. XX wieku na fali „neonizacji” Nowej Huty. Był drugim neonem reklamujący czynny do dziś bar mleczny, ale też przede wszystkim – był elementem dekorującym Aleję Róż.

Krakowskie neony

Kotkom z Alei Róż towarzyszyło wiele innych estetycznych neonów, najbliżej, bo po drugiej stronie Alei świecił „Kieliszek”, który należał do restauracji Arkadia.

neon "Kot w butach" na elewacji budynku przy Placu Centralnym w Nowej Hucie

Z kolei „Kot w butach” z Placu Centralnego (Centrum A), który również zajmował charakterystyczną wnękę był neonem ozdabiającym sklep obuwniczy sieci MHD (Miejski Handel Detaliczny). Kot w butach, sądząc po detalach w dolnej części, musiał mieć tzw. „animację”, w tym przypadku przedstawiała chyba zsuwające, lub nadziewające się na łapy buty 🙂 Neon ten powstał ok. dekadę wcześniej niż „Kotki dwa”, widać więc znaczną różnicę w stylu projektowania tych neonów.

I choć w Krakowie znajdowało się ponad 1000 neonów to raczej jedyne neonowe koty jakie zdobiły Kraków. Były też inne zwierzaki, w sumie kilkanaście w całym Krakowie, np. neonowe sowy księgarń przy ul. Zwierzynieckiej i w D.H. Hermes. Był byczek Fernando przy ul. Floriańskiej, zielona żaba Erdal przy ul. Lubicz. No i oczywiście wielki neonowy smok „Baru Smok” przy Dworcu Głównym, o ile smoka można zaliczyć do zoologii.

Niestety nie jest znany autor (projektant) żadnego ze wspomnianych neonów.

(Źródło fotografii: Cyfrowy Thezaurus Muzeum Krakowa)

Kategorie
Historia neonów Neon w kulturze i sztuce

Zagadkowy krakowski neon z 1970 roku

Kolorowe nocne zdjęcie neonu Wawel, rok 1970, Kraków. Widać napis Wawel oraz trójkątną grafikę w kolorze różowym z cyfrą "1" centralnie. Tło fotografii jest całkiem czarne.

Krakowskie neony choć było ich co najmniej kilkaset, kryją wiele tajemnic i tylko część z nich znana jest choćby z dobrej fotografii. Zagadkowy, nieznany wcześniej, kolorowy neon „Wawel” pojawia się na sekundę-dwie w dokumentalno-rozrywkowym filmie produkcji NRD pt. „Schlager einer großen Stadt: Krakau”. Zrealizowany był w całości w Krakowie w roku 1970, trwa około godziny. W końcowej scenie pojawia się kilka krakowskich neonów sfilmowanych nocą. Jednym z nich jest neon Wawel, na kadrze widać nazwę tego znanego i cenionego do dziś krakowskiego producenta słodyczy, świeci trójkątny różowy znaczek z jedynką wewnątrz (charakterystyczne w czaszach PRL oznaczenie produktów o wysokiej jakości) oraz dwa stylizowane cukierki.

Krakowskie neony

Firma Wawel powstała w oparciu o trzy firmy prywatne poprzez ich upaństwowienie w roku 1951. Były to: „A. Piasecki” – ul. Wrocławska, „Suchard” – ul. Rzeźnicza i „Pischinger” – na Zabłociu. W budynkach tych „Wawel” prowadził produkcję słodyczy chyba do końca działalności w Krakowie i wyprowadzeniu się do Dobczyc w 2006 roku.

O neonie tym nic więcej nie wiadomo. Z pewnością jest z Krakowa, choć podobno Wawel montował też swoje neony na sklepach firmowych w innych dużych miastach w Polsce, np. w Warszawie. Może zamontowany był na którymś z zakładów produkcyjnych lub w całkiem innym miejscu, np. nad którymś ze sklepów delikatesowych sprzedających słodycze. Póki co nie udało się trafić na fotografię lub np. wzmiankę prasową na ten temat. Nie ma też relacji ustnych, które by podpowiedziały ulokowanie tego neonu.

Author: Merkury
Published Date: 2021-07-26
Kategorie
Historia neonów

PZL-WSK – krakowski neon z ul. Wrocławskiej 53

Krakowskie neony

Już wiemy jak wyglądał neon znanej fabryki na Krowodrzy!

Rewelacja! O tym neonie wiadomo było, że był „dość duży”, że składał się z napisów i elementów graficznych, ale nigdzie nie można było odnaleźć jego fotografii. I oto jest! Na jednej z krakowskich grup social-media zostały opublikowane fotografie budynków fabryki PZL-WSK mieszczących się przy ul. Wrocławskiej.

Krakowskie neony

Zakłady te powstały na pocz. lat 50. XX wieku i produkowały początkowo niewielkie elementy dla potrzeb przemysłu lotniczego (filtry, wentylatory, chłodnice) a także, jak informuje Wikipedia „produkcję uboczną jak np. piecyki łazienkowe czy tokarki zegarmistrzowskie”. Z czasem we fabryce wdrożono produkcję zaawansowanych technologicznie urządzeń przemysłowych: układy chłodzenia dla śmigłowców, wirówki oleju (na licencji szwedzkiej firmy Alfa Laval) dla potrzeb przemysłu okrętowego, agregaty wirówkowe do regeneracji olejów transformatorowych dla potrzeb przemysłu energetycznego i wiele wiele innych.

Widoczny na fotografiach neon znajduje się na dachu budynku biurowego, który znajdował się od strony ul. Wrocławskiej – przy czym był on nieco cofnięty w stosunku do istniejącej linii zabudowy. Budynek ten, wnioskując z modernistycznego stylu powstał na przełomie lat 60./70. XX w. I również neon zaprojektowany został w modernistycznym stylu: blokowe „bezszeryfowe” litery, pochyły „font” loga „PZL” nawiązuje do pisma z rysunków technicznych. Po lewej stronie znajdują się jakieś mało czytelne elementy graficzne (strzałki?) – może ktoś rozpozna?

Krakowskie neony

(Foto: Marek Przybyłowicz, z kolekcji Krzysztofa Palicha)