Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

Neon Filatelistyka z 1963 roku będzie uratowany!

Wyśmienita informacja z Nowej Huty, zabytkowy neon „Filatelistyka” z 1963 roku będzie uratowany!

Neon „Filatelistyki” znów rozbłyśnie w Nowej Hucie.

Ten pionowy, około 9‑metrowy szyld na os. Centrum D1 przez dekady towarzyszył codziennemu życiu mieszkańców — wskazywał drogę, przyciągał wzrok pasażerów autobusów i tramwajów i stał się elementem lokalnej tożsamości. Neon porzucony na pocz. XXI wieku niszczał, ale w dalszym ciągu pełnił funkcję ważnego elementu przestrzeni publicznej. Ostatecznie w 2026 roku Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie podpisał umowę ze wspólnotą mieszkaniową i przejął odpowiedzialność za remont neonu.

Plan prac obejmuje szczegółowy przegląd techniczny, projekt konserwatorski i etapowe prace naprawcze, które mają przywrócić konstrukcji dawny blask i zapewnić jej trwałość. Neony od początku XX wieku były symbolem miejskiej nowoczesności; w Nowej Hucie szczególnie wpisywały się w krajobraz i charakter dzielnicy. Choć wiele szyldów zniknęło, te zachowane stały się fragmentem dziedzictwa. Jeśli harmonogram zostanie dotrzymany, „Filatelistyki” ma znów zaświecić w grudniu 2026 roku, dołączając do innych odrestaurowanych neonów Nowej Huty jako żywy element historii miasta.

Prostopadłościenny element blaszany neonu Filatelistyka, widać uszkodzenia spowodowane czasem, rdza.
Detal neonu Filatelistyka, os. Centrum D 1, Kraków, Nowa Huta. Foto: Paweł Bochenek, czerwiec 2026

„Neon zostanie wyremontowany na zlecenie Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Planowane jest jego uruchomienie pod koniec tego roku. Widoczne na powyższym zdjęciu prace to przegląd stanu technicznego, który będzie podstawą do opracowania programu prac remontowych. Następnie konieczne będzie uzyskanie zgody Miejskiego Konserwatora Zabytków i dopiero wtedy będzie można przystąpić do remontu.
Neon „Filatelistyki” to ostatni zachowany na terenie Nowej Huty oryginalny neon, który nie jest wyremontowany. Do tego jest to bardzo rzadki typ neonu z napisem pionowym.
Neony na terenie Nowej Huty są wskazane w zapisach uchwały o Parku Kulturowym jako charakterystyczne dla Nowej Huty elementy przestrzeni publicznej, które powinny być zachowane i przywracane do działania.”

Będzie to kolejna renowacja zabytkowego neonu realizowana przez ZBK w Krakowie. Wcześniej wykonano remonty konserwatorskie neonów: Merkury, Ludwik, Jubilatka i Bar Mleczny. Do listy tej można również dopisać rekonstrukcję trzech neonów Restauracji Stylowa, która wykonana została w pod nadzorem konserwatorskim.
Warto zaznaczyć, że renowacja „Filatelistyki” będzie renowacją konserwatorską. Zachowane zostaną (po ich konserwacji) wszystkie składniki neonu, w tym np. technologia produkcji nowych rurek czy docelowa kolorystyka całości.

Kategorie
technika neonowa Renowacje i rekonstrukcje

Magiczna neonowa plazma

To co większość z Was zazwyczaj widzi obserwując neony z poziomu ulicznego chodnika to ich „całokształt” 😉Widać przede wszystkim świecącą linię oraz elementy przestrzenne (jeśli takie są), np. litery typu 3D, płaskie podkłady itp. Na takim spojrzeniu zazwyczaj się kończy, detale neonu są mniej ważne. 

Spójrzmy jednak na neon wnikliwiej. Na przykład na doskonale znany neon „Kawiarnia”, który jest jednym z trzech neonów (obecnie) restauracji „Stylowa”.

Jeśli zbliżyć wzrok do świecącej neonowej rurki (niech to będzie kropka nad „i”), zaczyna robić się magicznie. Ta niebiesko świecąca „mgiełka” bezpośrednio przy elektrodach to plazma zjonizowanych gazów szlachetnych – neonu i argonu z domieszką par rtęci.

Powoduje ona świecenie białego proszku naniesionego na wewnętrzne ścianki szklanych rurek. Proszki oczywiście bywają różne, dlatego rurki neonowe świecą w różnych kolorach, natomiast ta magiczna plazma przeważnie jest właśnie taka jak tu, eteryczno-błękitna.

W mediach społecznościowych poświęconych neonowej tematyce pytania o niebieską plazmę pojawiają się często. Zwłaszcza gdy mamy do czynienia z kontrastowym układem. Poświata niebieskiej plazmy u wylotu elektrody w czerwonej rurce wygląda spektakularnie i niezwykle tajemniczo!

Posłowie:

Neony restauracji „Stylowa” został zrekonstruowane na początku 2023 roku. Zadanie zrealizowane zostało przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie. Zrekonstruowano wszystkie trzy neony, po jednym na każdej z elewacji. Zadbano o wierność z oryginalnymi neonami, które zostały zamontowane na początku lat 70. XX wieku.

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje Historia neonów

7 II br. w Nowej Hucie zaświecił historyczny neon Jubilatka!


Po zakończeniu prac renowacyjnych przeprowadzonych przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie neon Jubilatka zaświecił pierwszy raz po 30.letniej przerwie.

Uroczyste rozświetlenie odrestaurowanego szyldu odbyło się 7 lutego o godzinie 18:00 na osiedlu Teatralnym 11. Neon „Jubilatka” stał się jednym z symboli Nowej Huty, które przywracają dawny klimat miasta. Prace renowacyjne obejmowały czyszczenie, prostowanie, malowanie oraz zamontowanie nowych rur neonowych. Po uroczystym uruchomieniu neonu odbyła się prelekcja, podczas której specjaliści opowiedzieli o szczegółach przeprowadzonych prac. Wydarzenie to stało się doskonałą okazją do spotkania miłośników miejskiej estetyki oraz dyskusji na temat znaczenia neonów w przestrzeni publicznej.


Neon Jubilatka wzbudził duże zainteresowanie mieszkańców Nowej Huty i Krakowa. O przebiegu prac oraz o zaświeceniu, informowały wielokrotnie krakowskie media i socialmedia.


Renowacja neonu „Jubilatka” wpisuje się w szerszy trend przywracania tych świetlnych reklam, które niegdyś były charakterystycznym elementem miejskiego krajobrazu. Wcześniejsze starania rozświetliły na nowo m.in. neony historyczne: Teatr Ludowy (os. Teatralne), Świt (os. Teatralne), Merkury (al. Pokoju), Markiza (Plac Centralny), trzy neony restauracji Stylowa (os. Centrum C), Ludwik (os. Kazimierzowskie), Księgarnia (pierwotnie ul. Kalwaryjska, obecnie Muzeum Podgórza).

(foto: Marcin Paradyż)

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje

Neon Merkury – 1. udana renowacja krakowskiego zabytkowego neonu

Neon Merkury zamontowany na początku lat 70. XX wieku na modernistycznym pawilonie usługowo-handlowym (przy al. Pokoju na Grzegórzkach) jest pierwszym w Krakowie, który został poddany kompleksowej rewitalizacji. Zadanie to zostało zrealizowane przez Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie.

Pomysł uratowania neonu wyszedł od lokalnego społecznika – p. Tomasza Świdera, któremu udało się zainteresować krakowskie media tą ideą, jednak bez gminnego finansowania zadanie to nie doszłoby to skutku. Remont został zlecony i wykonany niemal w ostatniej chwili, gdyż stan blaszanych liter był już zły. Ostatecznie neon „Merkury” zaświecił w XII 2016 roku i od tej pory jest pod stałą opieka ZBK, który oprócz koniecznych serwisów i przeglądów finansuje też energię elektryczną. Poza „Merkurym” ZBK wyremontował też historyczny neon „Ludwik” (os. Kazimierzowskie) oraz zrekonstruował trzy neony restauracji „Stylowa” (os. Centrum C).

[P.B.]

Krakowskie neony
Fotografia górna: Janusz Podlecki, Muzeum Krakowa, pozostałe: Paweł Bochenek.
Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje

Kino Świt ma nowe neony!

Po dość udanej (choć nie idealnej) rekonstrukcji neonu dachowego, jaką wykonał kilka lat temu właściciel kina, 15 października 2021 roku na „Świcie” pojawiły się dwa mniejsze, historyczne neony „Kino”. Neony zostały dość wiernie odwzorowane jeśli chodzi o ich kształt i umiejscowienie na elewacji. Na temat wierności kolorystycznej trudno coś powiedzieć ponieważ nie zachowała się dokumentacja projektowa neonów, jak również nie udało się odszukać kolorowych fotografii. Z pewnością oryginalnie nie były użyte rurki szklane „barwione w masie” gdyż na pocz. lat 60. XX wieku gdy te neony pojawiły się na na kinie szkło takie nie było w Polsce używane.

Te niewielkie neony doskonale są widoczne na fotografiach z lat 70.

Obecnie bryła kina Świt prezentuje się (po przeprowadzonym kilka lat temu gruntownym remoncie konserwatorskim) świetnie, tynki aż lśnią świeżością, tym bardziej, że elewacja została uwolniona od większości szpecących ją przez lata reklam. Neony stylowo uzupełniają wizerunek byłego kina, Iiwestor zadbał, by „Świt” również nocą prezentował się należycie, co uzyskano interesującą iluminacją. Natomiast z nieznanych przyczyn w nocy nie są załączane neony (?)

Kategorie
Historia neonów Renowacje i rekonstrukcje

Podgórski neon „Księgarnia” zaświeci!

Doskonale neon „Księgarnia” z ul. Kalwaryjskie ma szanse zaświecić po kilku dekadach. Sukcesem zakończyła się zbiórka publiczna na ten cel (produkcja rurek neonowych, montaż) zorganizowana przez Stowarzyszenie Podgórze. Niestety po tym, gdy neon musiał zostać zdemontowany z elewacji kamienicy (remont kamienicy, likwidacja księgarni) neon zdeponowany jest (po 1. etapie konserwacji) w oddziale podgórskim Muzeum Krakowa. Tam też będzie zmontowany i wyeksponowany.

Neon ten powstał najprawdopodobniej na pocz. lat 70. XX wieku, w ramach akcji tzw. „neonizacji miasta”, o której pisała krakowska prasa.

Kategorie
Renowacje i rekonstrukcje

neon „Stylowa” znów zaświeci!

Zarząd Budynków Komunalnych na swoim społecznościowym fanpejdżu zapowiedział postem z 22 kwietnia br. plan przywrócenia kilku historycznych neonów kultowej nowohuckiej restauracji „Stylowa”. Neony te zamontowane zostały na początku lat 70. XX wieku w ramach tzw.”neonizacji Krakowa”. Cytujemy wpis w całości:

„Odtwarzamy neon „Stylowa” ❗❗❗ Prosimy o pomoc ❗❗❗Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie, przy współpracy z Dzielnicą XVIII oraz w uzgodnieniu ze wspólnotą mieszkaniową i najemcą lokalu położonego na os. Centrum C 3 w Krakowie – kawiarnia „Stylowa” – zamierza zrekonstruować neonowe napisy „Stylowa” i „kawiarnia”. Wraz z montażem neonów, uporządkowany zostanie wygląd elewacji w sąsiedztwie lokalu.

„Stylowa” funkcjonuje od l. 50. XX w. i niewątpliwie wpisała się w krajobraz Nowej Huty. Po wzniesieniu w bliskim sąsiedztwie pomnika Włodzimierza Lenina w 1973 r. dotychczasowe napisy zamieniono na neonowe z nowym liternictwem. Na dostępnych fotografiach widnieją napisy: „Stylowa” na elewacji wschodniej (bocznej) i „kawiarnia” na elewacji północnej (frontowej). Na elewacji od strony Alei Przyjaźni istniał prawdopodobnie napis „restauracja”, o czym świadczą ślady po mocowaniu liter, jednakże do zrekonstruowania napisu potrzebne są wszelkie możliwe zdjęcia, ilustracje itp.

Dlatego zwracamy się do wszystkich, którzy pamiętają świecące neony lub posiadają ich jakiekolwiek fotografie o podzielenie się wspomnieniami i udostępnienie fotografii! Będzie to bardzo duża pomoc przy pracach projektowych rekonstrukcji neonów. Wszelkie fotografie oraz informacje proszę kierować na adres:👉👉👉 halina.rojkowska-tasak@zbk.krakow.pl Zachęcamy do współpracy❗ Każda informacja może być ważna ❗ I Ty możesz pomóc przy odtworzeniu neonu „Stylowa” ❗😊

Aleja Róż, lata 70. XX wieku. Na elewacji „Stylowej” dwa napisy neonowe: Stylowa” i „Kawiarnia” (foto ze zbiorów Muzeum Krakowa).