Z pierwotnie istniejących do 1990 roku neonów, których z pewnością było ponad 1000 (może nawet 1500), pozostało do dziś około 15. Neonów mających więcej niż pół wieku jest tylko 7 (+ ósma „Księgarnia” jako eksponat w muzeum).
Lista przedstawia sytuację historycznych i zabytkowych neonów w Krakowie na 1 marca 2026 r.
Bar Mleczny, os. Kazimierzowskie 22
Neon powstał pod koniec lat 60. XX wieku. Od lat 90. nieczynny, wtórnie przemalowany. Odnowiony w grudniu 2025 roku, w reżymie renowacji konserwatorskiej. Oryginalne podkłady blaszane 3D, oryginalna konstrukcja dachowa, przywrócona kolorystyka z lat 70. XXw. blaszanych podkładów i koloru świecenia. Od marca 2026 roku w pełni świecący.
Budostal 8, ul. Przewóz 34
Wiek i historia neonu nie jest bliżej znana. Sposób projektowania i modernistyczne liternictwo (styl „techniczny”) sugeruje lata 70. lub 80. XX w.Neon wygląda na będący w stałej eksploatacji. Dodano elementy logo po 2000 roku.
Filatelistyka, os. Centrum D 1
Neon powstał w latach 1961-61. Zachowany w stanie oryginalnym, nieczynny, zachowana większość rurek neonowych i kompletny osprzęt elektryczny. Eksploatowany prawdopodobnie do lat 90. XX wieku. Obecnie utleniony lakier wprowadza w błąd, pierwotna kolorystyka – niebiesko-żółta. Objęty ochroną konserwatorską. Planowana renowacja w 2026 roku.
Hotel Polonia – neon dachowy, ul. Pawia 2
Neon powstał pomiędzy 1986 a 1989 rokiem. Wcześniej w tym miejscu duży neon „Korzystaj z usług kolei radzieckich”. Jest w stałej eksploatacji. Kolorystyka oryginalna. Od montażu co najmniej jedna kompletna wymiana rurek neonowych (ok. 2010-2015 roku).
Hotel Polonia – neon nad wejściem, ul. Basztowa/ul. Pawia
Neon o takim wyglądzie i w tym miejscu znany jest z fotografii z lat 30. XX wieku. Obecny napis prawdopodobnie pochodzi z lat 60. XX w.. Neon pełni funkcję nieświecącego szyldu, pozbawiony rurek neonowych ale ze śladami otworów na elektrody. Oryginalny lub wymieniony w latach 80. wg pierwotnego projektu. Do ustalenia statusu oryginalności potrzebne szczegółowe badania (kwerenda archiwalna, oględziny liter).
Hotel Polonia – dwa neony „Hotel”, ul. Basztowa 25
Neony powstały pomiędzy 1986 a 1989 rokiem, jednocześnie z neonem dachowym. Są w stałej eksploatacji. Co dwie kompletne wymiany rurek neonowych, przy czym wymiana w roku 2025 zmieniła kolor na biały neutralny. Zrezygnowano też z historycznie właściwego elektrodowania w stylu niemieckim i zastosowano „sposób amerykański”.
Kino Wanda, ul. Gertrudy 5
Neon powstał ok. 1960 roku. Jest prawdopodobnie najstarszym istniejącym krakowskim neonem.
Podkłady (litery) blaszane 3D oryginalne, rurki neonowe zapewne wielokrotnie wymieniane. Zgodność kolorystyki podkładów i koloru świecenia neonów z pierwotnym projektem – nie badana. Z pewnością litery nie były w obecnej ciemnej kolorystyce, którą tworzą zanieczyszczenia. W miejscach łuszczenia się warstw lakierniczych widać prawdopodobnie pierwotne malowanie, ale do interpretacji potrzebne były by badania fizyczne.
Po 1995 dodano poniżej czerwony neon „Delikatesy Wanda” – stylistycznie analogiczny jeśli chodzi o liternictwo, ale pod względem technologii mocno uproszczony (m.in. podkłady wykonano z plastiku).
Jubilatka + Restauracja, os. Teatralne 11
Neon powstał w 1971 roku. Około 2000 roku wyłączony z eksploatacji, przemalowany. Niszczał przez ponad dwie dekady, był wandalizowany. Obecnie czynny, po renowacji konserwatorskiej wykonanej w 2024 roku. Oryginalne podkłady blaszane 3D, kolorystyka przywrócona na podstawie analizy reliktów. Zachowana jako relikt oryginalna instalacja elektryczna. Świeci tylko napis „Jubilatka”, napis „Restauracja” bez rurek.
Księgarnia, ul. Kalwaryjska 6/ul. Powstańców Wielkopolskich 1
Neon postał prawdopodobnie na pocz. lat 70. XX w. Pierwotnie zlokalizowany ul. Kalwaryjska 6, obecnie jako eksponat w Muzeum Podgórza ul. Powstańców Wielkopolskich 1.
Do 2018 r. na ul. Kalwaryjskiej, zdemontowany, odrestaurowany w oryginalnej kolorystyce na podstawie analizy zachowanych reliktów. Udostępniony w holu muzeum, wstęp bez biletów, świeci po wrzuceniu drobnej monety w automat.
Kino Świt – neon dachowy, os. Teatralne 10
Dość wierna rekonstrukcja neonu z lat 70. XX w. wykonana w 2013 roku. Pierwotnie neon w tym miejscu w latach 60.-70. XX w. o nieco innym kształcie. Neon w stanie świecącym.
Kino Świt – dwa neony „kino” na elewacji, os. Teatralne 10
Dość wierna rekonstrukcja neonów z lat 60. XX w. wykonana w 2021 roku. Użyto innego koloru rurek neonowych (niehistoryczny kolor zielony barwiony w masie). Zastosowano podkład w postaci otwartej, zamiast pierwotnego rozwiązania czyli „pełnego podkładu”.
KS Korona, ul. Kalwaryjska 9/15
Neon powstał w latach 70. XX w. (na pewno przed 1981 r.), czynny. Podkłady blaszane 3D oryginalne, po całościowej renowacji w 2017 roku. Kolorystyka podkładów wierna na podstawie zachowanych fragmentów warstw lakierniczych, kolor rurek na podstawie analizy kontekstu, technika produkcji rurek historyczna (spawanie elektrod typu „niemieckiego”, ręcznie proszkowane).
Niejasny jest status liter „K” i „S” – pierwotnie były obecne [np. na fotografii z 1980-181], następnie w ich miejsce zamontowane zostały plansze z piktogramami „hotel” i „basen”. Być może litery te były zmagazynowane i zostały przywrócone w czasie renowacji w 2017 r.
Ludwik, os. Kazimierzowskie 11
Neon powstał na pocz. lat 70. XX w. Wyłączony z eksploatacji w latach 90., wtórnie przemalowany na żółto. Po renowacji konserwatorskiej pod koniec 2022 czynny. Oryginalne podkłady blaszane 3D, kolorystyka oryginalna, kolor świecenia odtworzony na podstawie ikonografii i zachowanych relików.
Markiza, os. Centrum C 1
Swobodna rekonstrukcja z 2016 r. (wg projektu Pauliny Ołowskiej) neonu istniejącego w tym miejscu od 1961 r. Projekt nawiązuje do oryginalnego ale jest istotnie zmieniony. Kolory świecenia i technologia wykonania neonu – nie historyczne. Neon świeci, ale częste awarie.
Merkury, al. Pokoju 14
Neon powstał na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Wyłączony z eksploatacji w latach 90. Podkłady blaszane 3D oryginalne. Po całościowej renowacji w 2016 roku w stałej eksploatacji – świeci. Kolorystyka podkładów i rurek neonowych wierna (obecnie lica mają kolor wyblakły w porównaniu do oryginalnego). Technika produkcji rurek historyczna: spawanie elektrod typu „niemieckiego”, ręcznie proszkowane.
Rotunda, ul. Oleandry 1
Historia neonu nieznana, powstał prawdopodobnie w latach 80. XX w. Neon nieczynny, w złym stanie technicznym, bez rurek, podkłady przemalowane, zardzewiałe. Z pewnością był to neon o czym świadczą otwory na elektrody na licu (słabo widoczne gdyż lica są wylepione wtórnie kolorową folią).
Schronisko Młodzieżowe – napis elewacyjny, ul. Oleandry 4
Neon powstał ok. 1990 roku. Prawdopodobnie czynny.
Napis „Schronisko Młodzieżowe” wykonany z rurek neonowych montowanych bez podkładów do stalowej podkonstrukcji. Rurki kilkukrotnie wymieniane w komplecie, kolorystyka i kształt wierny. Część oryginalnych transformatorów w oryginalnych trafoszafkach.
Schronisko Młodzieżowe - semafor, ul. Oleandry 4
Neon powstał ok. 1990 roku. Oryginalny, prawdopodobnie w stałej eksploatacji. Blaszany podkład zachowany, nie odnawiany, w dobrym stanie, rurki neonowe współczesne, po kilku wymianach.
Stylowa, os. Centrum C 3
Trzy neony odpowiednio na trzech elewacjach restauracji „Stylowa”. Dość wierna rekonstrukcja (wykonana na przełomie 2022/23) neonów istniejących w tym miejscu w latach 70. i 80. XX w. Projekt plastyczny wierny, kolory odtwarzane analizą historyczną i komisją konserwatorską. Z zabytkowego neonu pozostawione trafoszafki, które zostały wykorzystane do zabudowy współczesnych transformatorów.
Teatr Ludowy, os. Teatralne 34
Pierwotnie w tym miejscu w połowie lat 60. XX w. zamontowano neon TEATR. W latach 70. dodano napis LUDOWY wg istniejącego liternictwa, prawdopodobnie wymieniając stary napis TEATR.
Obecna kolorystyka nieoryginalna: białe podkłady, pomarańczowe neony (pierwotnie zielone podkłady i neony), zamiana nastąpiła prawdopodobnie w czasie remontu dachu na pocz. XXI w.
W czasie renowacji wykonanej na pocz. 2025 roku wymieniono 100% struktury neonu. Prawdopodobnie wcześniejszy neon poddano utylizacji (pochopnie – można było zmagazynować jako zabytek). Nowe podkłady (litery) blaszane 3D wykonane są jako otwarte, pierwotnie był to klasyczny „pełny podkład”. Kolor liter i świecenia – zgodne z poprzednim neonem, ale niezgodne z oryginalnym z lat 70. XX w.
Tkaniny, ul. Zwierzyniecka 21
Neon powstał prawdopodobnie w latach 60. XX w.. Oryginalny, nieczynny, zachowane rurki neonowe i osprzęt elektryczny. Objęty ochroną konserwatorska jako element wyposażenia elewacji zabytkowej kamienicy.
Neony zabytkowe a historyczne – kryteria
Jako neon zabytkowy proponuje się uznać:
- powstały przed 1990 rokiem
- zachowany w znacznym stopniu struktury oryginalnej,
- w którym przy wymianie rurek neonowych (w czasie serwisu lub okresowej całościowej wymianie) zachowano ich kolorystykę i kształtu
Jako neon historyczny można uznać:
- wierne rekonstrukcje wg kwerendy i planu konserwatorskiego, przy użyciu współczesnych materiałów i norm (dopuszczalne zmiany wg ustaleń komisji konserwatorskiej)
- rekonstrukcje z zachowaniem większości walorów oryginału, co najmniej: 1. wymiary, 2. miejsce montażu, 3. kolorystyka oddająca styl projektowania z epoki
- neony nie zabytkowe, ale zbudowane w jednej z klasycznych technologii, unikatowe, o dużych walorach artystycznych i edukacyjnych